Akcije ili dionice predstavljaju vlasničke papire od vrednosti. Vlasnik dionice postaje vlasnik jednog dijela poduzeća, odnosno vlasnik akcija-dionica ustvari posjeduje dio kapitala poduzeća, i po osnovu veličine svog akcijskog-dioničarskog udjela ostvaruje pravo na:
- upravljanje ( proporcionalno glasačko pravo na skupštini akcionara-dioničara)
- dividendu
- likvidacioni ostatak
Profit kod investicija u akcije- dionice sastoji se iz:
- po osnovu rasta cijene akcija
- po osnovu dividende koja se distribuira akcionarima-dioničarima ukoliko poduzeće
ostvari pozitivan financijski rezultat
Dividenda: dobit poduzeća generisana u prethodnom periodu, koja se isplaćuje akcionarima-dioničarima srazmerno broju akcija-dionica, ukoliko tako odluči skupština akcionara-dioničara.
Vrste dionica – akcija:
Redovne (obične) dionice:
Dionice-akcije sa pravom glasa- Jedno od osnovnih prava koje vlasnici akcija-dionica imaju jeste pravo glasa na skupštini akcionara-dioničara. Veliki broj odluka koje su od značaja za poslovanje poduzeća donose se na skupštini akcionara-dioničara, što je uglavnom propisano statutom poduzeća. Najčešća situacija je da jedna akcija-dionica donosi jedan glas na skupštini akcionara-dioničara, ali nije rijetkost da, u zavisnosti od statuta i vlasničke strukture poduzeća, jedan glas bude predstavljen većim.
Povlašćene (prioritetne) dionice-akcije
Ono po čemu se prepoznaju prioritetne akcije-dionice, jeste da sa sobom ne nose pravo glasa na skupštini akcionara-dioničara. Kao i obične akcije, one predstavljaju dio kapitala poduzeća, ali ne pružaju mogućnost učešća u donošenju odluka koje su u nadležnosti skupštine akcionara-dioničara.
Poduzeća prioritetne akcije obično emituju kada žele da obezbjede dodatna sredstva za financiranje proizvodnje, ali nisu spremni da obezbjede drugim akcionarima-dioničarima da učešće u odlučivanju.
Sa druge strane, da bi se investitori motivisali da ulažu u prioritetne akcije-dionice i bez prava na upravljanje, ove akcije imaju prioritet prilikom isplate dividende i eventualno likvidacijskog ostatka, kao i ponekad, fiksni, garantovani iznos dividende.
Emisija akcija-dionica
Akcije-dionice su nastale kada se pojavila potreba poduzeća za dodatnim kapitalom. Nije rijedak slučaj da nekoliko poduzetnika osnuje poduzeće, a da se sa razvojem poslovanja ukaže potreba za dodatnim kapitalom. Trenutak kada preduzeće odluči da emituje akcije koje će se kotirati na berzi naziva se "otvaranje poduzeća" i to znači da će od tog momenta preduzeće raspolagati većim kapitalom, ali da će istovremeno veći broj novih vlasnika imati prava koja sa sobom nosi vlasnički kapital iz akcija-dionica.
Akcije poduzeća iz postupaka privatizacije koje kotiraju na Sarajevskoj i Banjalučkoj berzi, specifične su po načinu nastanka, i ne uklapaju se u navedeni opis nastanka akcijskog kapitala, ali je pitanje trenutka kada će se najkvalitetnija domaća poduzeća odlučiti da posegnu i za ovim najpopularnijim oblikom finansiranja poslovanja.
